|
Silent Movie is gemaakt in 1995 naar aanleiding van de honderdste verjaardag van de cinema in opdracht van de Wexner Center for the Arts (Columbus-Ohio). Toch is het voor Marker opnieuw een gelegenheid om een model te ontwerpen voor het geheugen waarbij gebruik wordt gemaakt van hedendaagse technieken maar dat ook geschikt is voor dit digitale tijdperk waarin enorme hoeveelheden beelden, teksten en geluid beschikbaar zijn. De installatie mag daarom niet beschouwd worden als een anthologie van de stille film, zoals de titel misschien doet vermoeden. Het is de structuur van de stille film die Marker hier interesseert: visuele en auditieve informatie werden toen nog niet zo gestuwd en gestroomlijnd door het verhaal, de tekstpancartes hadden een grotere afstand ten aanzien van de beelden en de begeleidende muziek of de verteller hadden eerder een commentaarfunctie dan dat ze de beelden eenduidig kleurden. Deze configuratie volgt Marker in Silent Movie, maar dan met eigen of geciteerd beeldmateriaal uit verschillende periodes (geen bekende beeldfragmenten en geen uittreksels uit de bekende films), met geciteerde en verzonnen tekstpancartes en met pianomuziek uit verschillende genres en periodes. Bovendien gebruikt Marker eigentijdse middelen zoals de videomontage, de laserprints voor de filmposters en de computer die de verschillende videoplayers stuurt en corrigeert. De beelden zijn duidelijk videobeelden en lijken daarmee rechtstreeks uit de persoonlijke videocollectie van Marker te komen. Vijf monitoren, op elkaar gestapeld in een “toren” van ruim drieënhalve meter hoog, laten een bloemlezing zien van beelden uit het archief dat Marker in de loop van zijn carrière heeft aangelegd. De overgrote meerderheid van de videobeelden komt uit voornamelijk Franse en Amerikaanse films van vóór 1940. De middenste monitor toont een combinatie van beelden en tussentitels in de stijl van de stille film. Elk beeldspoor heeft zijn eigen thema: “De Reis”, “Het Gezicht”, “Het Gebaar”, en “De Wals”- bekende thema’s die altijd terugkomen in het werk van Marker én in de filmgeschiedenis. De toren zelf suggereert met opzet de Russische avant-garde architectuurprojecten van de jaren twintig: het onuitgevoerde ontwerp van de gebroeders Vesnin voor het Pravda-gebouw. Het interfaceprogramma dat de installatie stuurt, genereert onophoudelijk verschillende sequenties en visuele relaties op de vijf monitoren. Tussen de veranderende beelden door, leveren de geschreven tussentitels uitgesproken (en toch altijd willekeurige) associatieve referenties. Marker beschrijft deze ondertitels als “korte, mysterieuze stukjes van onbekende verhalen”. De muziekband, bedoeld als evocatie van de solo piano-begeleiding die te horen was in stille film-bioscopen, bevat stukken van onderling verschillende componisten als Alexander Scriabin en Billy Strayhorn. De met een computer ontworpen schetsen voor filmaffiches die ook een deel van de tentoonstelling en de installatie vormen, kondigen films aan die nooit hebben bestaan maar die, volgens de alternatieve filmgeschiedenis van Marker, hadden móeten bestaan. Door de hele installatie zijn beelden van Catherine Belkhodja te zien, een vrouw in wie Marker iets van de geest zag van het plastische acteerwerk uit de stille film. Belkhodja, die de hoofdrol speelt in de volgende film van Marker, Level Five, is eigenlijk ook de “ster” van Silent Movie, de officieuze verteller -of misschien eerder de dromer ervan. De Franse cineast
Chris Marker heeft steeds de grenzen van de traditionele narratieve
langspeelfilm trachten te verleggen, waardoor hij eigenlijk zijn eigen
filmgenre heeft uitgevonden: deels dagboek (of brief), deels essay,
deels documentaire, en deels fictie. Maar voor Marker is cinema slechts
één manier om zich uit te drukken. Als schrijver (van
fictie, poëzie, en essays) en als film- en videokunstenaar experimenteert
hij voortdurend met nieuwe technologieën, inclusief computer-
en cd-rom-technologie. |